60 ميليون نفرى كه سالانه در جهان مىميرند ، مرگ 30 الى 40 ميليون آنها ناشى از اثرات كم‌غذايى و تغذيهء ناقص است . غير از گرسنگى ، وضع نامطلوب بهداشتى ، آثار نامطلوبى در كشورهاى توسعه نيافته باقى مىگذارد و ميزان كارآيى افراد را بطور متوسط ، در حدود 30 الى 60 درصد پايين مىآورد . » « 1 » درمان اين دردها محتاج به اجراى برنامه‌هاى وسيع اقتصادى و اجتماعى است و تا زمانى كه علل اصلى بروز بيماريها و فقر و گرسنگى ريشه‌كن نشده ، مشكلات اجتماعى بشر حل نخواهد شد . غير از عوامل سابق الذكر ، ازدياد بىتناسب جمعيت در كشورهاى در حال رشد ، بر مشكلات عمومى آنان مىافزايد « برپايهء آمار ملل متحد ، تعداد نوزادان در آمريكاى شمالى ، سالانه بطور متوسط ، به نسبت 25 در هزار و در اروپا 24 در هزار افزايش مىيابد ؛ حال آن‌كه در آمريكاى جنوبى ، اين رقم به چهل در هزار و در آسيا و آفريقا به 45 در هزار مىرسد . در گذشته ، مرگ‌ومير بيشتر و قحطيهاى بزرگ بطور مؤثرى ازدياد نوزادان را خنثى مىكرد ، ولى در حال حاضر ، توجه به مسائل بهداشتى به مرحله‌اى رسيده كه ممكن است در ظرف سى سال آينده ، جمعيت جهان دو برابر شود و به 6 الى 7 ميليارد بالغ گردد » . « 2 » اگر شالودهء اجتماع بشرى درست بود و از نيروى توليدى انسانها بهره‌بردارى مىشد ، ازدياد جمعيت نگران‌كننده نبود ؛ ولى در حال‌حاضر ، ازدياد جمعيت مشكلى بر مشكلات امروز مى - افزايد ؛ زيرا از جمعيت آماده به كار در ممالك عقب‌مانده ، چنان كه بايد ، بهره‌بردارى نمىشود بلكه كم‌كارى و بيكارى پنهان ، كه از ديرباز در جوامع بشرى وجود داشته ، در حال‌حاضر ، با رشد ماشينيسم ، نتايجش بيشتر در جوامع منحط به چشم مىخورد . « 3 » وابستگى اقتصادى : كشورهاى جهان سوم بعلل سياسى و اقتصادى ، به علت ضعف نيروهاى توليدى ، به كشورهاى بزرگ صنعتى وابسته‌اند و همين وابستگى شديد به استقلال اقتصادى و سياسى آنان لطمه مىزند . « در بسيارى از كشورهاى نوخاسته ، تعداد زيادى از تأسيسات صنعتى و معدنى و بنگاههاى كشاورزى و تجارى مهم ، يا متعلق به اشخاص يا شركتهاى خارجى است و يا از طرف كسانى اداره مىشود كه محصول مؤسسات را در اختيار خارجيان قرار مىدهند و قسمت عمده‌اى از منافع آن را به كشورهاى سرمايه‌دار صادر مىكنند . جهان سوم هنوز منبع اساسى تهيه و صدور مواد خام معدنى و كشاورزى و غذايى به خارج است . صادرات مواد خام در حال‌حاضر ، اساس درآمد كشورهاى جهان سوم را تشكيل مىدهد ، و تنها از اين راه است كه آنها مىتوانند ارز لازم را براى خريد كالاهاى ساخته شده و تهيهء سازوبرگ و تجهيزات صنعتى مورد نياز را بدست آورند . بطور كلى ، 82 % جمع كل صادرات كشورهاى آفريقا ، 71 % صادرات خاورميانه 58 % صادرات جنوب و جنوب شرقى آسيا متوجه كشورهاى سرمايه‌دارى است ؛ و اين وضع ، آنها

--> ( 1 ) . همان . ص 130 - 123 ( به تناوب و اختصار ) . ( 2 ) . همان . ص 132 . ( 3 ) . ر ك : همان . ص 136 - 135 .